Pałac Na Wyspie stoi na sztucznej wyspie w Łazienkach Królewskich i wyróżnia się połączeniem barokowych korzeni z późniejszą klasycystyczną przebudową. Budynek otacza staw; do lądu prowadzą dwa mosty ozdobione kolumnami. W sąsiedztwie stawu znajduje się Amfiteatr, a przed klasycystyczną przebudową założono ogród francuski.
Skąd pochodzi pałac?
Pierwotnie funkcjonował tu barokowy pawilon zwany Łaźnią lub Hippokrene. Został zaprojektowany i wzniesiony w latach 1683–1689 przez Tylmana van Gameren dla marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Pawilon mieścił bogato wyposażony pokój kąpielowy i kilka mniejszych pomieszczeń.
W drugiej połowie XVIII wieku, w latach 1772–1793, budynek przebudowano na polecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Główne prace projektowe wykonał Dominik Merlini, przy przebudowie współpracował Jan Chrystian Kamsetzer. Dekoracje malarskie i rzeźbiarskie tworzyli m.in. Marcello Bacciarelli i Jan Bogumił Plersch.
Funkcja pałacu w czasach królewskich
Od 1775 roku pałac pełnił rolę letniej rezydencji króla. Na piętrze wydzielono apartamenty królewskie i pomieszczenia dla najbliższych współpracowników — wśród nich gabinet, bibliotekę, garderobę i sypialnię monarchy oraz pokoje kamerdynera i strażnika. W sali jadalnej, od 1784 roku, odbywały się organizowane przez króla obiady czwartkowe. Tańce i bale urządzano w Sali Balowej.
Zmiany własnościowe i adaptacje w XIX wieku
Po śmierci Stanisława Augusta pałac przechodził przez kolejne ręce, należał m.in. do księcia Józefa Poniatowskiego i jego siostry Marii Teresy Poniatowskiej. W 1817 pałac z parkiem sprzedano carowi Aleksandrowi I. W 1846 roku zachodni pawilon pałacu przebudowano i utworzono w nim cerkiew św. Aleksandra Newskiego — projekt wykonał Andrzej Gołoński.
Zniszczenia w czasie II wojny światowej i strata zabytków
W kampanii wrześniowej 1939 roku dzieła sztuki z pałacu przewieziono do gmachu Muzeum Narodowego. Jesienią 1944 roku Niemcy wywieźli z pałacu wyposażenie do III Rzeszy, a następnie podpalili wnętrza. W pożarze spłonęły najstarsze pomieszczenia pochodzące z projektu Tylmana van Gameren, w tym pokoj kąpielowy wykładany holenderskimi płytkami ceramicznymi. Zniszczeniu uległy też malowidła Marcello Bacciarellego w Sali Salomona oraz plafon Jana Bogumiła Plerscha przedstawiający Dianę i Akteona. W ścianach pałacu nawiercono około 1000 otworów na dynamit; budynku nie wysadzono.
Odbudowa i renowacje
Odbudowa pałacu rozpoczęła się po wojnie pod kierunkiem architekta Jana Dąbrowskiego i zakończyła w 1965 roku. Już w maju 1960 udostępniono sale na parterze; sale na piętrze otwarto w lipcu 1965. Pałac najpierw działał jako oddział Muzeum Narodowego, a od 1995 roku funkcjonuje jako samodzielna instytucja muzealna.
W latach 2012–2015 przeprowadzono prace renowacyjne obejmujące m.in. wzmocnienie zapadających się tarasów nad stawem poprzez wbicie 150 dębowych pali usztywnionych żelbetową opaską. Położono nowe blaszane pokrycie dachu, wymieniono instalacje i zakonserwowano rzeźby na attykach. Remont objął wszystkie pomieszczenia zabytku; w Sali Balowej odsłonięto XVII-wieczne malowidła Jana Bogumiła Plerscha.
Co znajduje się w pałacu?
Pałac mieści kilka reprezentacyjnych sal i mniejszych pokoi, które pełniły funkcje mieszkalne, reprezentacyjne i usługowe w czasach królewskich. Na liście pomieszczeń znajdują się między innymi:
- Gabinet Portretowy
- Galeria Obrazów
- Kaplica
- Pokój Bachusa
- Pokój kąpielowy
- Rotunda
- Sala Balowa
- Sala Jadalna
- Sala Salomona
W większości tych pomieszczeń odtworzono dawną dekorację i układ po powojennej rekonstrukcji. Pałac nadal zachowuje układ wynikający z przebudowy klasycystycznej przeprowadzonej dla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Informacje praktyczne
- Adres: Agrykola 1, 00-460 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 12:00–16:00, wt–śr 10:00–17:00, cz–pt 10:00–18:00, sob 12:00–20:00
- Telefon: +48504243783
- Strona internetowa: lazienki-krolewskie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (22 163 opinie)
