Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie powstało na podłożu wcześniejszych struktur ochrony zabytków i badań prahistorii. Początki instytucji sięgają organizacyjnych działań w latach 1920–1923, a rozporządzenie Prezydenta z 1928 roku nadało muzeum rangę państwowego zakładu naukowo-badawczego. Kolekcje formowały się głównie dzięki pracom terenowym i przekazom z innych zasobów muzealnych i prywatnych kolekcji.
Historia: lata przedwojenne
Muzeum formalnie powstało w 1923 na podstawie Reskryptu Organizacyjnego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a w 1928 otrzymało statut regulowany rozporządzeniem Prezydenta. Organizatorem i jednym z pierwszych opiekunów kolekcji był Roman Jakimowicz. W personelu instytucji przed 1938 rokiem pracowało sześciu pracowników naukowych, wśród nich Stefan Krukowski, Konrad Jażdżewski i Zbigniew Durczewski; Zygmunt Szmit był związany z muzeum do swojej śmierci w 1929 roku.
W okresie międzywojennym muzeum pełniło funkcję centrum ochrony zabytków archeologicznych i gromadziło materiały z badań terenowych oraz z kolekcji innych muzeów i osób prywatnych. Staraniem dyrekcji utworzono rezerwat archeologiczny w neolitycznej kopalni krzemienia w Krzemionkach Opatowskich. Placówka działała w pomieszczeniach czasowych — m.in. we fragmentach budynku dawnej szkoły podchorążych oraz przy ul. Idźkowskiego — a plany rozbudowy i budowy nowego gmachu w 1938–1939 nie zostały zrealizowane z powodu wybuchu wojny.
Po II wojnie światowej i zmiany siedziby
Po 1945 do zbiorów dołączono eksponaty pochodzące z innych instytucji i z wykopalisk, w tym materiały z badań w Biskupinie. W styczniu 1956 Muzeum w Biskupinie zostało oddziałem PMA. W 1958 siedziba główna została przeniesiona do budynku Arsenału Królewskiego, a w 1964 muzeum przejęło zespół dworsko-pałacowy w Rybnie koło Sochaczewa na potrzeby magazynowe i prac związanych ze zbiorami.
W 2018 z powodu programu modernizacji skrzydeł północnego i wschodniego Arsenału zawieszono wszystkie wystawy, zajęcia edukacyjne oraz działalność Biblioteki Naukowej. Prace modernizacyjne zaplanowano na lata 2019–2025. Trwają prace nad projektem nowej wystawy stałej.
Działalność naukowa, edukacja i wydawnictwa
Muzeum prowadzi wykopaliska w różnych regionach Polski oraz opracowuje i publikuje wyniki badań własnych i innych instytucji archeologicznych. Instytucja realizuje lekcje muzealne, projekcje filmowe i pokazy określane jako archeologia żywa — prezentacje dawnych technik i obróbki surowca. Od 1995 PMA wraz z Uniwersytetem Warszawskim organizuje festyny archeologiczne w Biskupinie.
Państwowe Muzeum Archeologiczne wydaje periodyki naukowe: od 1929 roku publikuje Wiadomości Archeologiczne, a od 1951 roku publikuje Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne. Działalność wydawnicza towarzyszy pracom badawczym i popularyzacyjnym muzeum.
Struktura organizacyjna i pracownie
Instytucja składa się z wielu wyspecjalizowanych działów i pracowni, obejmujących okresy chronologiczne, konserwację, dokumentację i obsługę zbiorów. Do wybranych komórek organizacyjnych należą:
- Dział Epoki Paleolitu i Mezolitu
- Dział Epoki Neolitu
- Dział Epoki Brązu i Wczesnej Epoki Żelaza
- Dział Epoki Żelaza
- Dział Archeologii Bałtów
- Dział Wczesnego Średniowiecza i Archeologii Czasów Nowożytnych
- Gabinet Numizmatyczny
- Pracownia Antropologiczna i Pracownia Dokumentacji Naukowej
Ośrodek Magazynowo-Studyjny w Rybnie pełni funkcję zaplecza magazynowego i miejsca pracy ze zbiorami. Pracownicy muzeum prowadzą badania terenowe, konserwację zabytków, inwentaryzację oraz działania popularyzacyjne.
Trwają prace nad projektem nowej wystawy stałej.
Informacje praktyczne
- Adres: Arsenał, Długa 52, 00-241 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:30–19:00, wt–śr, pt 9:00–16:00, cz 10:00–18:00, sob 10:30–18:00
- Telefon: +48225044800
- Strona internetowa: pma.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,1 (393 opinie)
