Kolumna Zygmunta III Wazy stoi przed Zamkiem Królewskim na Placu Zamkowym w Warszawie. Pomnik składa się z wysokiego trzonu z posągiem króla na szczycie oraz cokołu ozdobionego tablicami i spiżowymi orłami. Monument powstał jako upamiętnienie Zygmunta III i jako element podkreślający rolę dynastii Wazów w stolicy.
Jak powstała kolumna?
Projekt kolumny opracowali Augustyn Locci i Constantino Tencalla. Posąg króla odlano z brązu — rzeźbę wykonał sprowadzony z Bolonii Clemente Molli, a odlew i tablice wykonał królewski ludwisarz Daniel Tym. Trzon pierwotnie wyrzeźbiono z jednego bloku zlepieńca z kamieniołomu w Czerwonej Górze; kamień ten zyskał z czasem nazwę „Zygmuntówka”.
Elementy kolumny przewieziono Wisłą do Warszawy, a następnie przetoczono na plac. Prace ukończono i pomnik odsłonięto 24 listopada 1644 roku.
Co przedstawia posąg i cokół?
Postać króla ma archaizowaną zbroję i płaszcz koronacyjny, koronę na głowie, w prawej dłoni trzyma szablę, a w lewej podtrzymuje krzyż łaciński; prawą nogę opiera na hełmie ze strusimi piórami. Na piersi figurze umieszczono order Złotego Runa. Figura ma wysokość 275 cm, a cały monument osiąga około 22 m wysokości. Cokół ozdobiono czterema brązowymi tablicami z łacińskimi napisami oraz wieńczą cztery spiżowe orły.
Jakie remonty i zniszczenia przeszła kolumna?
Kolumna ulegała uszkodzeniom i przechodziła prace konserwacyjne już w XVII i XVIII wieku; pierwszą odnotowaną renowację przeprowadził Franciszek Dąbrowski w 1743 roku. W XIX stuleciu wykonywano kolejne naprawy i zmiany otoczenia pomnika — w 1854 Henryk Marconi zaprojektował wodotrysk z trytonami oraz żeliwną balustradę, a generalna rekonstrukcja z wymianą trzonu miała miejsce w latach 1885–1889 pod kierunkiem Edwarda Cichockiego.
W latach 1929–1931 przywrócono część pierwotnego wyglądu, usuwając basen, trytony i balustradę. Podczas powstania warszawskiego w nocy z 1 na 2 września 1944 pomnik został zniszczony przez Niemców. Posąg upadł, ale nie uległ całkowitemu zniszczeniu — utracił część przedramienia z krzyżem i szablę, a z cokołu zaginęły niektóre elementy z brązu.
Odbudowa została zorganizowana po wojnie; projekt przygotował Stanisław Żaryn, brakujące części odtworzono według projektu Józefa Gazego, a nowy trzon wykonano z granitu strzegomskiego pozyskanego latem 1948. Posąg ustawiono na kolumnie 12 lipca 1949, a monument odsłonięto 22 lipca 1949 w związku z oddaniem do użytku Trasy W-Z.
Jakie ciekawostki wiążą się z kolumną?
Kolumnę opisał Juliusz Słowacki w wierszu "Uspokojenie". Istnieje także przesąd dotyczący szabli króla: według tradycji gdy miastu zagraża niebezpieczeństwo, król opuszcza szablę; w momentach zapowiadających szczęśliwą odmianę losu — unosi ją do góry. Czerwono-czarna grafika kolumny posłużyła jako tło do tekstu w wkładce albumu grupy The White Stripes.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Zamkowy, 00-001 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (18 214 opinii)
