Fotoplastikon Warszawski prezentuje historyczne urządzenie przeznaczone do oglądania trójwymiarowych zdjęć stereoskopowych. Placówka działa w zabytkowej kamienicy Hoserów i jako ekspozycja koncentruje się na samym fotoplastykonie oraz na kolekcji oglądanych fotografii. Urządzenie wyróżnia się tym, że działa w tej lokalizacji nieprzerwanie od 1946 roku, choć jego początki są starsze i częściowo nieznane.
Historia
Dokładna data powstania samego fotoplastykonu nie jest znana. W Warszawie urządzenie funkcjonuje od października 1946 roku; zostało sprowadzone do stolicy z Krakowa, gdzie pracowało pod nazwą „Panorama”, a wcześniej było używane we Lwowie i Krakowie. Właścicielem, który przywiózł urządzenie do kamienicy Hoserów, był Ludwik Krempa.
Po śmierci Ludwika Krempy w 1962 roku opiekę nad fotoplastykonem przejęła jego żona Wanda, a potem córka Danuta Szlajmer. W 1973 roku Danuta sprzedała urządzenie wraz z zbiorem około 3 tysięcy zdjęć Józefowi Chudemu, mieszkańcowi tej samej kamienicy. Po śmierci Józefa w 1980 roku fotoplastykon został zamknięty, a ponownie uruchomił go w 1992 roku wnuk poprzednich właścicieli Tomasz Chudy.
W 1987 roku fotoplastykon wpisano do rejestru zabytków ruchomych. W 2008 roku Tomasz Chudy wydzierżawił urządzenie Muzeum Powstania Warszawskiego, a muzeum wykupiło je w 2012 roku i otworzyło tu oddział. W 2013 roku placówka zyskała dodatkową multimedialną salę przebudowaną z przylegającego garażu.
Czym jest fotoplastikon i jak działa?
Fotoplastikon to mechaniczne urządzenie do oglądania stereoskopowych fotografii w grupie widzów. Eksponat w Warszawie wyposażony był pierwotnie w silnik niemieckiej firmy Schorch i dawniej oferował widzom 25 miejsc; w wersji użytkowanej dziś urządzenie ma 24 miejsca. Konstrukcja umożliwia równoczesne oglądanie serii zdjęć w trzech wymiarach dzięki układowi optycznemu i ustawieniu fotografii naprzeciw stanowisk oglądających.
Standardowy pokaz w Fotoplastikonie Warszawskim składa się ze 48 zdjęć i trwa 12 minut i 30 sekund. W sali obok znajduje się drugie, przenośne urządzenie, na którym w krótszej formie prezentuje się 8 zdjęć w czasie 2 minut. Dzięki takiej organizacji placówka oferuje zarówno dłuższe seanse, jak i szybkie prezentacje.
Kolekcja, pokazy i wydarzenia
Kolekcja zdjęć związanych z fotoplastykonem rozwijała się przez dekady. W 2016 roku liczyła około 7 tysięcy fotografii, z czego blisko jedna trzecia dotyczyła Warszawy. W 2024 roku kolekcja przekroczyła 10 tysięcy zdjęć.
Muzeum organizuje pokazy cykliczne i tematyczne korzystając z posiadanej kolekcji. W placówce odbywają się także spotkania autorskie, wykłady, lekcje muzealne, kameralne koncerty oraz warsztaty fotograficzne, które uzupełniają prezentacje fotoplastykonu i pokazują różne aspekty pracy z historycznym zbiorem zdjęć.
Fotoplastikon w filmie i inne informacje
Fotoplastikon Warszawski i jego otoczenie były wykorzystywane jako plener do zdjęć filmowych i serialowych. Wśród realizacji, w których pojawił się obiekt, znajdują się filmy "Warszawa" i "Przystań" oraz seriale "Polskie drogi" i "Czas honoru". Obiekt funkcjonuje więc także jako miejsce o wartości dokumentalnej i scenograficznej.
W Warszawie istnieje drugi historyczny fotoplastykon, który trafił do zbiorów Narodowego Muzeum Techniki po uruchomieniu go na Pradze w 1947 roku. Ten egzemplarz nie jest jednak obecnie uruchamiany.
Informacje praktyczne
- Adres: Al. Jerozolimskie 51, 00-697 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–18:00
- Telefon: +48226296078
- Strona internetowa: fotoplastikonwarszawski.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (1 312 opinii)
