Europejski Bank Centralny w raporcie „Keep calm and carry cash” oraz specjaliści od ryzyka infrastrukturalnego podkreślają, że fizyczna gotówka pełni funkcję awaryjnego środka płatniczego, gdy zawiodą systemy elektroniczne. W rekomendacjach pojawiają się orientacyjne wartości i praktyczne wskazówki stosowane w kilku krajach europejskich oraz w polskim poradniku bezpieczeństwa RCB. Również przykłady blackoutów i przerw w dostępie do usług w ostatnich latach ilustrują, kiedy banknoty okazują się przydatne.
Ile gotówki zachować?
W części państw UE jako punkt odniesienia podaje się kwotę około 70–100 euro na osobę lub równowartość wydatków na około trzy doby. W Szwecji bank centralny sugerował orientacyjnie około 1000 koron na osobę. W Polsce eksperci zalecają rezerwę odpowiadającą przynajmniej tygodniowym wydatkom gospodarstwa domowego, co w praktyce bywa szacowane na około 500–1000 zł. RCB w krajowym poradniku bezpieczeństwa uwzględniło gotówkę jako element zestawu awaryjnego obok wody, leków i źródeł światła.
Dlaczego banknoty mają znaczenie podczas awarii?
Systemy płatności elektronicznych wymagają jednocześnie prądu, działania terminali i łączności telekomunikacyjnej. W przypadku awarii któregoś z tych elementów terminal przestaje działać, mimo że środki na koncie pozostają nienaruszone. Doświadczenia z blackoutów w Hiszpanii, Portugalii, Francji i częściowo w Czechach pokazują, że wtedy jedyną możliwą formą zapłaty bywają banknoty. EBC zwraca też uwagę na zjawisko, które ekonomiści nazywają „paradoksem banknotów” — mimo spadku liczby transakcji gotówkowych, wartość gotówki w obiegu rośnie.
W jakich nominałach i walucie trzymać rezerwę?
Materiały urzędowe i eksperci rekomendują układanie rezerwy przede wszystkim z mniejszych nominałów, które ułatwiają wydawanie reszty i płacenie za podstawowe zakupy w trybie awaryjnym. Dla krótkotrwałych problemów w Polsce najpraktyczniejsze są zwykłe złotówki. Waluty obce mają sens przy dłuższych pobytach za granicą, nie są konieczne do przetrwania kilkugodzinnej lub kilku dniowej awarii krajowych systemów płatniczych.
Jakie ryzyka towarzyszą trzymaniu gotówki?
Konto bankowe pozostaje podstawowym i najbezpieczniejszym miejscem przechowywania oszczędności. Wypłata dużych sum z rachunku niesie ryzyko wykorzystania przez oszustów — media opisały przypadek, gdy w wyniku zorganizowanej manipulacji (vishing) osoba wypłaciła znaczną kwotę gotówki jednego dnia. Jednocześnie przechowywanie banknotów w domu wiąże się z ryzykiem kradzieży. Dlatego zalecenia mówią o niewielkiej, celowej rezerwie, a nie o wypłacaniu wszystkich oszczędności.
Na koniec sierpnia 2025 roku wartość gotówki w obiegu w Polsce wyniosła 443 mld zł, co obrazuje, że banknoty wciąż odgrywają rolę zabezpieczenia finansowego.
