Ogród Saski to park miejski w centralnej części Warszawy, położony na Osi Saskiej między placem marsz. Józefa Piłsudskiego, placem Żelaznej Bramy, ul. Marszałkowską i ul. Królewską. Miejsce wyróżnia się historycznym rodowodem jako dawny ogród przypałacowy oraz jako pierwszy park dostępny publicznie.
Gdzie jest Ogród Saski?
Park leży w śródmieściu Warszawy, na historycznej Osi Saskiej. Graniczy od południa z placem marsz. Józefa Piłsudskiego, od zachodu z placem Żelaznej Bramy, a od wschodu i północy z ul. Marszałkowską i ul. Królewską. Lokalizacja czyni go jednym z centralnych terenów zielonych miasta.
Skąd pochodzi nazwa Ogrodu Saskiego?
Nazwa Ogrodu Saskiego wiąże się z pałacem Saskim, któremu ogród służył jako teren przypałacowy. Powstanie założenia datuje się na panowanie dynastii saskiej, stąd przyjęta nazwa.
Jak powstał i jak się zmieniał?
Ogród założono w pierwszej połowie XVIII wieku dla króla Augusta II Mocnego; prace prowadzone były w latach 1724–1748. Projekt opracowali Matthäus Daniel Pöppelmann i Zacharias Longuelune, a od 1733 roku współpracowali przy nim Carl Friedrich Pöppelmann oraz Johann Christoph von Naumann. Już 27 maja 1727 ogród udostępniono mieszkańcom Warszawy, co uczyniło go pierwszym parkiem publicznym w mieście. W 1748 August III Sas wzniósł tu Opernhaus, pierwszy w Polsce wolno stojący budynek teatralny z takim przeznaczeniem, a w ogrodzie odbywały się koncerty promenadowe orkiestry janczarskiej.
W 1794 ogród uległ dewastacji podczas insurekcji kościuszkowskiej. W latach 1816–1827 założenie przekształcono w park krajobrazowy według projektu Jamesa Savage’a. W XIX wieku pojawiły się kolejne obiekty: Instytut Wód Mineralnych zaprojektowany przez Henryka Marconiego (1847) oraz wodozbiór w kształcie rotundy, wzorowany na świątyni Westy w Tivoli, uruchomiony w 1855; z tego zbiornika rozprowadzano wodę do 16 zdrojów i 4 fontann, a jedna z fontann zachowała się do dziś. W 1862 dokonano tu nieudanego zamachu na namiestnika Aleksandra Lüdersa. Pod koniec XIX wieku w ogrodzie funkcjonował Teatr Letni, działał plac zabaw ufundowany przez Wilhelma Raua (1899), a w 1902 w budynku teatru odbywały się pokazy filmów produkcji Pleografu. W 1939 część zabudowy i teatr spłonęły; w okresie okupacji ogród nosił niemiecką nazwę Sächsischengarten i w 1942 został zamknięty dla ludności polskiej. W kwietniu 1945 teren oczyszczono z min i przekazano do użytku publicznego. Po wojnie część drzew przetrwała; w drzewostanie dominują kasztanowce, występują też topole czarne, wiązy, lipy drobnolistne, glediczje trójcierniowe, miłorzęby japońskie i klony pospolite. Po 1947 zlikwidowano ogrodzenie, dołączono ogród Zamoyskich i ogród Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a w latach 50. rozebrano szkolny barak w parku. Spółka Pałac Saski w 2023 poinformowała, że planowane prace przy odbudowie pałacu oraz budynków przy ul. Królewskiej kolidują z około 150 drzewami we wschodniej części parku; wskazano, że 60 drzew przeznaczono do wycięcia, a 90 do przesadzenia.
Co można zobaczyć w Ogrodzie Saskim?
W parku znajdują się zabytkowe rzeźby, fontanny oraz obiekty pamięci i mała architektura. Najważniejsze elementy to:
- 21 barokowych rzeźb muz i cnót autorstwa Jana Jerzego Plerscha
- empirowa fontanna z 1855 roku zaprojektowana przez Henryka Marconiego
- wodozbiór w kształcie rotundy wzorowany na świątyni Westy w Tivoli (Henryk Marconi)
- staw w Ogrodzie Saskim
- zegar słoneczny (Jakub Pik, A. Sikorski, 1863)
- Grób Nieznanego Żołnierza
- Pałac Błękitny
- pomnik Marii Konopnickiej oraz płyty i kamienie pamiątkowe związane z dziejami Polski XX wieku
- tablica pamiątkowa Tchorka przy pałacu Błękitnym
Niektóre obiekty, które wcześniej stały w parku, nie istnieją już lub zostały przeniesione; należą do nich Wielki Salon, Pałac Saski, Teatr Letni, oranżeria, Żelazna Brama i pomnik Stefana Starzyńskiego. W parku zachowały się elementy XIX‑wiecznej infrastruktury i układu przestrzennego wynikającego z kolejnych przekształceń.
Dominującym elementem roślinnym są kasztanowce, które tworzą największą grupę drzew w Ogrodzie Saskim.
Informacje praktyczne
- Adres: Marszałkowska, 00-102 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: zielona.um.warszawa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (28 964 opinie)
