Muzeum Więzienia Pawiak upamiętnia działalność i losy więzienia Pawiak w latach 1939–1944. Placówka działa jako oddział Muzeum Niepodległości i prezentuje częściowo odtworzone wnętrza oraz pamiątki wydobyte podczas odgruzowywania obiektu.
Historia
Muzeum powstało z inicjatywy i przy współudziale byłych więźniów politycznych Pawiaka. Całość założenia architektonicznego zaprojektowali Romuald Gutt i Mieczysław Mołdawa. Placówka została otwarta 28 listopada 1965.
Budynek muzeum wzniesiono na ocalałych fundamentach podziemnych kazamat VII i VIII więzienia, które Niemcy wysadzili w sierpniu 1944 roku. W zrekonstruowanych celach zachowano oryginalną wysokość ścian w zakresie 1,1–1,5 m. Podczas prac budowlanych zachowano i zabezpieczono znalezione kraty, zawiasy, zamki oraz dokumenty i przedmioty używane przez więźniów.
Co znajduje się na terenie Muzeum?
W skład zespołu pomnikowego wchodzi filar będący fragmentem bramy wjazdowej oraz pomnik Drzewa Pawiackiego — brązowa kopia wiązu, na którym rodziny ofiar od 1945 roku umieszczały tabliczki epitafijne. Teren okala betonowy mur z blokami piaskowca z symbolicznymi rzeźbami autorstwa Tadeusza Łodziany i Stanisława Słoniny.
Na dziedzińcu więziennym stoi obelisk Zofii Pociłowskiej. W specjalnie oznaczonych punktach marmurowych zaznaczono zejście do kostnicy od strony alei, miejsce, gdzie więźniów zmuszano do czołgania się po hałdzie gorącego żużlu i popiołu, oraz miejsce wagi węglowej, na której 6 grudnia 1943 r. publicznie powieszono trzech więźniów za próbę ucieczki.
Na zewnętrznym dziedzińcu umieszczono tablice pamiątkowe dotyczące deportacji — inicjatywa ta wyszła od byłych więźniów. Po drugiej stronie alei Jana Pawła II, na miejscu gmachu więzienia kobiecego Serbia, znajduje się płyta upamiętniająca męstwo i cierpienia więźniarek.
Edukacja i badania
Muzeum organizuje coroczne wydarzenia edukacyjne. W rocznicę akcji pod Arsenałem 26 marca odbywają się spotkania z harcerzami uczestniczącymi w tej akcji. W drugiej połowie września odbywają się Dni pamięci Pawiaka — program obejmuje wykłady historyków, lekcje muzealne wzbogacone programami historyczno-literackimi oraz warsztaty metodyczne związane z dziejami Pawiaka i Polskiego Państwa Podziemnego.
Ważnym elementem prac badawczych są kartoteki tematyczne i osobowe obejmujące cały okres funkcjonowania więzienia. Muzeum przywiązuje szczególną wagę do kartoteki więźniów z lat 1939–1944, która jest użyteczna dla historyków i dla byłych więźniów w ich staraniach o odszkodowania. Odtworzona dokumentacja osobowa osiągnęła około 50% stanu pierwotnego, ponieważ część oryginalnej dokumentacji zniszczono w czasie wojny.
Od 1990 roku Muzeum Więzienia Pawiak wraz z filią — Mauzoleum Walki i Męczeństwa przy alei Szucha 25 — funkcjonuje jako oddział Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Informacje praktyczne
- Adres: Dzielna 24/26, 00-162 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48228319289
- Strona internetowa: pawiak.muzn.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (2 798 opinii)
